Seksuele gezondheid in beeld

Seksuele gezondheid raakt aan iets fundamenteels: hoe veilig, vrij en gezond mensen zich voelen in hun lichaam en binnen relaties. Maar de cijfers liegen er niet om: meer soa’s, de toegang tot zorg staat onder druk en een groeiende ongelijkheid tussen verschillende groepen. Hoe kunnen we ervoor zorgen dat iedereen toegang heeft tot goede seksuele gezondheidszorg – terwijl de druk op de zorg blijft toenemen? En hoe bereik je juist die groepen die vaak buiten beeld blijven?

In opdracht van GGD Haaglanden onderzochten we wat er nodig is om de seksuele gezondheid van inwoners in de regio te bevorderen en de beschikbare financiële middelen zo effectief mogelijk in te zetten. AEF’er Lena Bieleman vertelt meer over dit bijzondere project.

Problemen onder de radar

Lena: “Seksuele gezondheid staat voor veel groepen onder druk, terwijl het een essentieel onderdeel is van iemands kwaliteit van leven. Het gaat niet alleen om het voorkomen van ziektes, maar ook over de regie over je eigen lichaam en relaties. Maar in Nederland zien we een toename van het aantal soa’s, minder anticonceptiegebruik en groeiende misinformatie. En misschien nog wel belangrijker: een deel van de mensen die zich in de meest kwetsbare situaties bevinden, zien we nauwelijks terug in die cijfers. Een deel van de problematiek blijft daarmee onder de radar.”

“Daarnaast betekent dit ook iets voor de zorg die wordt aangeboden. Door beperkte middelen moeten organisaties zoals de GGD steeds strenger kiezen wie ze helpen. Er ontstaat een scheef beeld: de GGD ziet alleen een specifieke groep mensen, waardoor anderen buiten de deur – en daarmee buiten beeld – blijven.”

Een stap terug om vooruit te kunnen kijken

“De GGD wilde weten: hoe zetten we onze beperkte middelen zo effectief mogelijk in? Om die vraag te beantwoorden, hebben we eerst een stap teruggezet. Het begint namelijk bij het verkrijgen van inzicht. Welke groepen zijn kwetsbaar op het gebied van seksuele gezondheid? Wat speelt er in de regio? Wat hebben mensen écht nodig om seksueel gezond te zijn?”

“Vanuit daar hebben we gekeken naar prioriteiten en naar de rol van de GGD in het grotere geheel. We hebben niet alleen cijfers verzameld, maar ook verhalen en ervaringen. Daardoor konden we laten zien waar de grootste knelpunten zitten én waar kansen liggen. Bijvoorbeeld in het beter bereiken van jongeren via digitale kanalen, of in het toegankelijker maken van informatie door taal en vorm aan te passen.”

Knelpunten in het onderzoek

“Een belangrijk knelpunt is dat sommige groepen simpelweg niet in beeld zijn. Er is weinig data, en wat er is, komt vaak van mensen die al zorg ontvangen. Maar hoe weet je wat er speelt bij mensen die geen hulp zoeken of kunnen krijgen? Hoe weten we wat hun behoeften rond seksuele gezondheid zijn? Daarom betrokken we in het onderzoek verschillende lokale partners die nauw contact hebben met deze groepen, om zo direct en indirect te horen waar hun behoeften liggen.”

“Daarnaast zien we dat het veld versnipperd is. Er zijn veel partijen betrokken, maar het is niet altijd duidelijk wie waarvoor verantwoordelijk is. Dat maakt het lastig om een dekkend en samenhangend aanbod te organiseren.”

Verbinden, ondersteunen en kennis delen

“Het belangrijkste inzicht van dit onderzoek was dat de behoeften rond seksuele gezondheid divers zijn, variërend van informatie over hoe je het fijn hebt tijdens de seks tot het voorkomen van een zwangerschap, maar dat er in de kern overlap is: iedereen wil laagdrempelige toegang tot zorg, begrijpelijke informatie en een plek waar je zonder oordeel terechtkunt. Tegelijkertijd zijn de bijbehorende oplossingen niet voor elke groep hetzelfde. Voor de ene groep werkt digitale voorlichting, voor de andere juist persoonlijk contact, begrijpelijke taal of outreachend werken.”

“Daar zit ook meteen de uitdaging: de GGD kan niet alles zelf doen. Soms is het logischer als andere partijen aan zet zijn, zoals scholen, huisartsen of welzijnsorganisaties. Daarom hebben we geadviseerd dat de GGD zich sterker positioneert als aanjager van het thema seksuele gezondheid en als regionaal kenniscentrum. Dus meer verbinden, ondersteunen en kennis delen.”

Diversiteit aan perspectieven

“Wat dit project bijzonder maakte, was de diversiteit aan perspectieven. Tijdens de ontwerpsessies zaten bijvoorbeeld lokale partners vanuit verslavingszorg, jongerenwerk, sekswerkers en dokters die zorg bieden aan mensen zonder verblijfspapieren aan één tafel. Dat laat zien hoe breed dit thema speelt en leeft. En: hoe belangrijk het is om al die verschillende stemmen en perspectieven te horen.

“Dat neem ik ook mee naar andere projecten: je moet altijd kijken naar wat er níet zichtbaar is. Wie er níet in de data te zien is, maar er wel toe doet. De grootste problemen zitten soms bij de groepen die je niet direct ziet. En dat samenwerking cruciaal is, want geen enkele partij kan dit vraagstuk alleen oplossen. Het vraagt om een gezamenlijke aanpak van preventie én zorg, waarin iedereen zijn rol en verantwoordelijkheid pakt.”

Meer weten over dit project? email hidden; JavaScript is required!