De toekomst van Oekraïners in Nederland
Wat gebeurt er als ‘tijdelijke’ bescherming niet meer tijdelijk is? Hoe bied je mensen perspectief, zonder voorbij te gaan aan een toekomst die nog onzeker is?
Sinds de inval van Rusland in Oekraïne zijn ruim 135.000 Oekraïense ontheemden in Nederland opgevangen. De Europese Richtlijn Tijdelijke Bescherming (RTB) bood snel veiligheid, opvang en toegang tot voorzieningen. Gemeenten, provincies, het Rijk, NGO’s en vele vrijwilligers werken elke dag aan het mogelijk maken van deze opvang en hulp – ondanks de onvermijdelijke uitdagingen en obstakels.
Maar deze regeling is per definitie tijdelijk en loopt binnenkort af, terwijl de situatie in Oekraïne nog onzeker is. Daarmee is een situatie ontstaan die bij steeds meer mensen én organisaties onzekerheid bezorgt. Ontheemden uit Oekraïne kunnen hun leven in Nederland lastig vormgeven en vooruitplannen, en (mede)overheden werken al jaren met noodmaatregelen. Dat levert ook steeds meer meer psychische klachten op. Daarom werkt het kabinet aan een transitie uit de tijdelijke bescherming naar reguliere stelsels voor deze groep vluchtelingen in Nederland. Dat beleid moet rust en duidelijkheid bieden, zonder voorbij te gaan aan de onzekere uitkomst van het conflict en daarmee de toekomst van ontheemden uit Oekraïne in Nederland.
In opdracht van het ministerie van Justitie & Veiligheid begeleiden wij de strategische beleidsvorming en de inrichting van de interdepartementale en interbestuurlijke programmatische aanpak. AEF’ers Maxime Dekkers, Meltem Kaya en Koen van Wijk vertellen meer over het langetermijnperspectief, het nieuwe beleid en de urgentie daarvan.
Doorbreken van onzekerheid
Maxime: “Het doel van het beleid is om perspectief te bieden voor mensen die al lange tijd in onzekerheid leven. Jaarlijkse verlenging van de tijdelijke bescherming houdt mensen in een wachtstand. Dat raakt hun mentale welzijn en staat hun deelname aan de samenleving in de weg. Daarnaast zou het ontbreken van een alternatief betekenen dat bij afloop van de RTB naar verwachting zo’n 140.000 mensen tegelijk in de reguliere asielketen zouden instromen. Dat zou grote gevolgen hebben voor mensen, uitvoeringsorganisaties en gemeenten. We zien: langetermijnperspectief is nodig om onzekerheid te verminderen, zodat mensen én organisaties keuzes kunnen maken voor de toekomst."
Meltem: “De tijdelijke bescherming heeft enorm geholpen in de acute fase, maar we zagen steeds duidelijker dat dit geen houdbare situatie was voor de lange termijn. Mensen wisten niet waar ze aan toe waren, en ook de uitvoering liep tegen grenzen aan.”
Beleid in samenhang én samenspraak
Het langetermijnbeleid richt zich op het ondersteunen bij vrijwillige terugkeer, het verkennen van mogelijkheden voor reguliere vergunningen voor ontheemden en het beschikbaar stellen van een ‘transitiedocument’: een tijdelijke verblijfsvergunning van drie jaar na het aflopen van de RTB. Dit document biedt ontheemden uit Oekraïne meer zekerheid en normaliseert hun rechtspositie in Nederland. In de praktijk betekent dit dat zij, zolang zij in Nederland verblijven, zoveel mogelijk meedoen zoals andere inwoners. Dat gaat bijvoorbeeld over toegang tot werk, onderwijs en huisvesting, en bijbehorende rechten en plichten.
Wij begeleiden het ministerie bij het aanbrengen van samenhang en voortgang in dit complexe proces, waarin meerdere departementen, uitvoeringsorganisaties en (maatschappelijke) belangen samenkomen. Koen: “De begeleiding van AEF in de samenwerking en besluitvorming heeft geresulteerd in een richting voor het beleid voor ontheemden uit Oekraïne. We hebben het beleid op het gebied van verblijf, terugkeer, werk, zorg en wonen in onderlinge samenhang bekeken. Samen met de betrokken departementen hebben we diverse scenario's onderzocht en gezamenlijk afwegingen gemaakt. We hopen hiermee bij te dragen aan een toekomstperspectief voor ontheemden uit Oekraïne: een groep die sinds het uitbreken van de oorlog met veel onzekerheid leeft.”
Handvaten voor de toekomst
Het beleid dient meerdere doelen tegelijk. Het biedt perspectief aan vluchtelingen, voorkomt een vastlopende asielketen en moet gemeenten en uitvoerders meer perspectief bieden om vooruit te plannen. Tegelijk blijft het verloop van de oorlog en vervolg nog onzeker. Meltem: “Goed beleid begint bij het serieus nemen van onzekerheid. Je kunt die niet wegnemen, maar je kunt wel zorgen voor richting die menselijk én uitvoerbaar is.”
Meer weten? email hidden; JavaScript is required.
Contactpersoon
