Inclusief onderzoek als basis voor effectief beleid
Beleid werkt pas écht als het aansluit bij de mensen voor wie het is bedoeld. Toch blijven sommige perspectieven in onderzoek en beleidsvorming buiten beeld. Er wordt nog te vaak – en meestal onbewust – voorbijgegaan aan de leefwereld, behoeften en wensen van ondervertegenwoordigde groepen.
Ook in de gezondheidszorg zijn er soms grote verschillen tussen de wereld van beleid en de praktijk. Dit vergroot het risico op ineffectief beleid en het in stand houden, of zelfs vergroten, van gezondheidsverschillen. Door onderzoek inclusiever vorm te geven, wordt ook het beleid inclusiever – en daarmee effectiever. AEF’ers Annemiek de Nooijer en Marlijn Althuizen betogen: inclusief onderzoek helpt om blinde vlekken zichtbaar te maken.
Inclusief onderzoek, waarom is dat belangrijk voor beleid?
Annemiek: “Als bepaalde groepen structureel minder goed vertegenwoordigd zijn in onderzoek, missen we belangrijke inzichten. Dan bestaat het risico dat beleid vooral aansluit bij mensen die al goed hun weg weten te vinden binnen ons (zorg)systeem. Inclusief onderzoek helpt juist om ervaringen, behoeften en drempels zichtbaar te maken die anders buiten beeld blijven. Daardoor worden beleidskeuzes beter onderbouwd en uiteindelijk effectiever.”
Marlijn: “Inclusief onderzoek gaat niet alleen over wie er meedoet, maar vooral over welke perspectieven we anders zouden missen. Eigenlijk draait het om één simpele gedachte: iedereen telt mee in de samenleving. Als je vanuit die gedachte naar beleid kijkt, zie je ook hoe belangrijk het is om alle perspectieven mee te nemen die anders buiten beeld blijven. Bovendien zorgt het voor beleid dat beter aansluit bij de praktijk. Kortom: inclusief onderzoek maakt beleid niet alleen inclusiever, maar ook effectiever."
Wat vraagt een inclusieve aanpak in de praktijk?
Annemiek: “Het begint met de vraag wie er nog niet aan tafel zit: welke perspectieven zijn niet of onvoldoende vertegenwoordigd? Vervolgens moet je bewust nadenken over hoe je die mensen bereikt – juist samen met iemand uit deze doelgroep. Dat vraagt soms andere onderzoeksmethoden, samenwerking met lokale organisaties of sleutelpersonen en meer aandacht voor toegankelijkheid. Inclusiviteit is geen stap die je achteraf toevoegt: het moet vanaf het begin onderdeel zijn van het onderzoeksproces en bij alle stappen terugkomen. Dit is in de praktijk nog best ingewikkeld, ook voor ons als bureau. Bijvoorbeeld tijdens het offerteproces, waarin we al wel de onderzoeksopzet ontwerpen maar nog niet direct iemand uit de doelgroep aan tafel hebben.”
Marlijn: “Bij ons onderzoek naar motivaties rondom vaccinaties zagen we bijvoorbeeld dat mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden of in kwetsbare omstandigheden deels andere ervaringen hebben dan die deelnemers aan reguliere onderzoeken naar voren komen. Door hen actief te betrekken, kregen we beter zicht op concrete drempels, zoals ingewikkelde informatie of een gebrek aan vertrouwen. Die inzichten leiden tot gerichtere aanbevelingen voor beleid en daarmee een aanpak die ook werkt voor groepen die juist moeilijker worden bereikt.”
Wat geven jullie mee aan onderzoekers en beleidsmakers?
Marlijn: “Zie inclusiviteit niet als een checklist, maar als een manier van werken die leidt tot andere inzichten. Stel steeds opnieuw de vraag: voor wie maken we dit beleid, wie ontbreekt nog en wat hebben we nodig om die stemmen wel te horen? Werk daarbij samen met mensen uit de doelgroep waar het omgaat. Juist daar begint beleid dat beter aansluit bij de samenleving en meer vertrouwen kan creëren.”
Samen met Pharos, Expertisecentrum Gezondheidsverschillen en het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport schreven Annemiek en Marlijn een artikel over inclusief onderzoek en beleid voor het ministerie van VWS en andere beleidsmakers. Lees het artikel hieronder, of stuur email hidden; JavaScript is required of email hidden; JavaScript is required een bericht als je meer wilt weten!
