Motivaties achter vaccinaties: behoeften, wensen en barrières
In Nederland laat een deel van de volwassenen zich niet of gedeeltelijk vaccineren, terwijl zij wel recht hebben op een vaccinatie. Bijvoorbeeld omdat ze de informatie over het vaccin niet goed begrijpen of omdat ze onvoldoende bekend zijn met de risico's van níet vaccineren. Soms ontbreekt ook het vertrouwen: in het vaccin, de afzender of de communicatie eromheen.
Het gevolg? Een lagere vaccinatiegraad onder volwassenen en een toenemende druk op de gezondheidszorg. Dat heeft impact op de volksgezondheid - juist ook bij groepen die ook andere gezondheidsproblemen hebben. Wat hebben mensen nodig om wél te kiezen voor vaccinatie? In opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport deed AEF in samenwerking met Pharos (expertisecentrum gezondheidsverschillen) en taalambassadeurs onderzoek naar de behoeften, wensen en barrières die volwassenen ervaren bij het halen van een vaccinatie. AEF'er Annemiek de Nooijer vertelt over het project.
De wijk in
In dit kwalitatief praktijkgerichte onderzoek trokken we letterlijk de wijk in, met aandacht voor mensen die vaak ondervertegenwoordigd zijn in beleid en onderzoek. Annemiek: "We hielden interviews met mensen op straat en voerden groepsgesprekken met volwassenen over hun wensen, behoeften en barrières rond vaccineren. We kozen bewust voor een aanpak die juist ook mensen bereikt die vaak buiten beeld blijven in onderzoek, zoals inwoners met beperkte gezondheidsvaardigheden of een relatief lage vaccinatiegraad."
Daarbij was het belangrijk om taal en toon aan te laten sluiten bij de mensen die we spraken. We brachten onze expertise van participatief onderzoek, gedragsinzichten en beleidsvertaling samen: we luisterden niet alleen naar wat mensen vinden, maar vroegen ook door op waarom – en welke oplossingen zij zelf zien. Annemiek: "Door een outreachende en contextgevoelige benadering in de vragen en groepsgesprekken, waar nodig in andere talen, bereikten we ook inwoners met beperkte gezondheidsvaardigheden of een taalbarrière. Zo verzamelden we rijke en diverse perspectieven op vaccineren, bij uiteenlopende doelgroepen."
De rol van vertrouwen
Annemiek: "De analyse bracht overkoepelende thema’s aan het licht die helpen verklaren waarom volwassenen zich wel of niet laten vaccineren. In ons onderzoek zagen we: vaccinatiekeuzes hangen sterk samenhangen met persoonlijke risicoperceptie en vertrouwen. Betrouwbare en begrijpelijke informatie helpt, maar sluit nog niet altijd aan bij de belevingswereld van verschillende doelgroepen. Praktische drempels zijn zelden doorslaggevend, maar kunnen wél het verschil maken – zeker voor ouderen en mensen met beperkte mobiliteit."
Onze adviezen?
- Werk met een gedifferentieerde aanpak waarbij informatie begrijpelijk, vindbaar en betrouwbaar is, afgestemd op de leefwereld van verschillende groepen. Bij betrouwbare informatie gaat het om zowel de boodschap als de boodschapper. Bij het verspreiden van informatie is het van belang om samen te werken met vertrouwde gezichten en kanalen, zoals huisartsen en andere sleutelpersonen. Zij vormen een brug tussen officiële informatie en persoonlijke beleving. De inhoud van de informatie moet worden afgestemd op de waarden en informatiebehoeften van verschillende doelgroepen. Dat betekent dat de inhoud, toon, vorm en communicatiekanaal - en soms ook taal - per doelgroep kan verschillen. Daarnaast is het belangrijk dat mensen op basis van informatie zelf een keuze kunnen maken om zich wel of niet te laten vaccineren. Transparantie over risico’s en bijwerkingen van vaccins is hierbij belangrijk.
- Positioneer vaccineren meer als onderdeel van een gezonde leefstijl, met zorg voor betrouwbare en toegankelijke informatievoorziening. Door vaccineren te positioneren als integraal onderdeel van gezondheid, kan het als meer vanzelfsprekendheid wordt gezien. Dit vraagt om een goede afweging in gekozen frame en aanpak. Hetzelfde geldt voor framing van de GGD: door de GGD nadrukkelijker te positioneren als onderdeel van de reguliere zorgketen, wordt de GGD als meer nabij gezien. Dit draagt bij aan een positief en consistent beeld van de uitvoerende organisatie en het versterken van vertrouwen in vaccinatieprogramma’s.
- Organiseer vaccinaties op vertrouwde locaties in de wijk. De drempels tot vaccinatie kunnen door vertrouwdheid worden verlaagd. Dat zit deels in de aanwezigheid van een vertrouwd gezicht, maar vooral in een vertrouwde omgeving. Organiseer vaccinaties daarom op wijkniveau, op plekken waar mensen al komen en zich veilig en fijn voelen. Daarbij is een ontspannen, prettige sfeer met oog voor culturele wensen een belangrijk onderdeel: mensen hebben verschillende normen, waarden en behoeften, wat vraagt om een wijkgerichte en contextgevoelige aanpak. Tot slot moeten locaties fysiek toegankelijk en goed bereikbaar zijn.
Meer weten over dit project? email hidden; JavaScript is required.
Contactpersoon
