Cultuurspreiding in Nederland
De toegankelijkheid van cultuur voor alle Nederlanders staat centraal in het cultuurbeleid. Maar hoe zorgen we dat cultuur voor iedereen bereikbaar kan zijn – ongeacht de plek waar je woont?
In aanloop naar de herziening van het bestel (vanaf 2029) is er toenemende aandacht voor de vraag in hoeverre het culturele aanbod geografisch evenwichtig is verdeeld over Nederland. In opdracht van Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap onderzocht AEF samen met SEO Economisch Onderzoek de geografische spreiding van cultuur in Nederland.
Spreiding in kaart brengen
In ons onderzoek brachten we in kaart hoe cultuurmiddelen, -instellingen en -voorzieningen geografisch over Nederland zijn verdeeld. We verkenden hoe beleid van het Rijk en medeoverheden kan bijdragen aan een betere spreiding. Dat biedt inzicht in de spreiding van culturele infrastructuur en overheidsuitgaven, maar helpt ook de inzet en effectiviteit van beleidsinstrumenten te analyseren en ontwikkelmogelijkheden voor het beleid verkennen.
Maar geografische spreiding en effectiviteit in beeld krijgen in één onderzoek, hoe doe je dat? We combineerden in het onderzoek een kwantitatieve analyse (op basis van data over cultuuruitgaven, infrastructuur en gebruik) met een kwalitatieve analyse (documentstudie, circa 30 interviews en een focusgroep). Daarmee ontstond zowel een feitelijk beeld van spreiding als inzicht in werking en effectiviteit van beleid.
Eerlijke spreiding vraagt om balans
Maar wat betekent 'eerlijke spreiding' dan eigenlijk? Gaat het om subsidies, om voorzieningen dichtbij huis, of om toegang tot culturele activiteiten? Van bibliotheken tot poppodia en musea: achter het debat schuilt een ingewikkelde afweging tussen geografische spreiding, artistieke kwaliteit en pluriformiteit.
Het zoeken naar een balans tussen die waarden vraagt om scherpere keuzes. AEF'er Erwin de Craen: “Geografische spreiding van cultuur kent meerdere facetten: naast spreiding van de voorzieningen, staan ook waarden zoals artistieke kwaliteit en ‘sociale spreiding’ op het spel. Het zoeken naar een balans tussen die facetten is een complexe opgave.”
Welk beeld kwam er uit ons onderzoek naar voren?
In ons onderzoek zagen we dat sectoren met een basisvoorzienende functie, zoals bibliotheken en cultuurbeoefening, relatief breed gespreid zijn. Andere sectoren, zoals audiovisueel en architectuur, zijn juist relatief sterker geconcentreerd in een beperkt aantal regio’s.
Erwin: "Er zijn meerdere verklaringen voor de huidige mate van spreiding: bestaande culturele infrastructuren en financiële ruimte bepalen in grote mate het regionale aanbod. Daarnaast spelen beleidskeuzes een rol doordat overheden veel ruimte hebben om eigen prioriteiten te stellen in hun cultuurbeleid."
Contactpersoon
