Wat als de basis wankelt?

Op 24 september, tijdens ons eigen festival AEF LIVE, gaan AEF’ers Indra Bijl en Jolien van der Vegt in gesprek over de vraag: wat vraagt dit van ons als samenleving? Hoe zorgen we ervoor dat iedereen gelijkwaardig mee kan doen?

Hoe staat het er in Nederland voor met de basisvaardigheden van mensen?

Jolien: “Al meer dan vijftien jaar daalt het taalniveau van leerlingen in het Nederlandse onderwijs, alle inzet van scholen, experts en beleidsmaatregelen ten spijt. Ieder jaar verlaten opnieuw grote groepen jongeren het onderwijs met een diploma maar zónder dat ze de basisvaardigheden voldoende beheersen. Deze leerlingen lopen het risico om hier hun leven lang last van te hebben. Als de basis niet op orde is, dan heeft dat ook invloed op gezondheid, welzijn, bestaanszekerheid en democratische betrokkenheid van mensen.”

Indra: “Basisvaardigheden gaan over veel meer dan goed kunnen lezen of rekenen. Het gaat over mee kunnen doen. Begrijpen wat er van je gevraagd wordt. Zelfstandig keuzes kunnen maken. Een formulier invullen, een afspraak maken bij de huisarts, online zaken regelen of je kinderen helpen met huiswerk. Onze samenleving is ingericht op bepaalde taal-, reken- en digitale vaardigheden. Maar als die basis ontbreekt, dan loop je overal tegen muren aan.”

Waar knelt het vooral?

Jolien: “Een belangrijk probleem is dat we basisvaardigheden nog te veel behandelen als iets wat alleen thuishoort in het onderwijs. Natuurlijk begint het daar, maar niet iedereen leert op dezelfde manier of in hetzelfde tempo. Bovendien vallen mensen soms uit, of verlaten ze school zonder voldoende vaardigheden. Daarna raken ze vaak uit beeld. Mensen komen pas in aanraking met hulp als ze toevallig ergens terechtkomen, of als ze zelf – vaak pas laat – aan de bel durven trekken.”

Indra: “Er is meer aandacht en meer actie van overheid en samenleving nodig. Investeren in basisvaardigheden is een belangrijke sleutel tot het oplossen van veel andere individuele en maatschappelijke problemen. Dat vraagt om een andere aanpak: laagdrempelig en dichtbij, ingebed in het dagelijks leven. In het essay ‘Een investering waard’ wordt mooi uiteengezet hoe we dit moeten aanvliegen. Daarbij moeten we er wel voor waken dat er niet alleen vanuit economisch perspectief naar het probleem wordt gekeken. Het gaat niet alleen om mensen aan werk helpen, maar ook om waardigheid, meedoen in de samenleving en om kwaliteit van leven.”

Tijdens AEF LIVE voeren we het gesprek over dit thema. Wat hoop je uit de sessie te halen?

Indra: “Scholen, overheden, werkgevers: we moeten allemaal in beweging komen om deze opgave aan te pakken. Omdat de doelgroep en leerbehoeften divers zijn, moet onderwijs voor het verbeteren van basisvaardigheden laagdrempelig en dichtbij georganiseerd worden. Denk bijvoorbeeld aan buurthuizen, bibliotheken of op het werk. Daarbij zijn alle handen nodig, en moeten we gezamenlijk verantwoordelijkheid gaan dragen. Tijdens de sessie wil ik dat overbrengen en de handen ineen slaan hiervoor.”

Jolien: “Ik hoop dat onze sessie aanzet tot nadenken over de vraag of we als samenleving zélf niet óók moeten ‘bewegen’: onszelf misschien wel anders moeten organiseren. Of blijven we verwachten dat mensen zich aanpassen aan de status quo? Dat gesprek voeren we nog te weinig. Tijdens de sessie laten we deelnemers daarom ervaren hoe het is om onvoldoende basisvaardigheden te hebben. Hoe voelt het als informatie onbegrijpelijk wordt? Of als je voortdurend bang bent fouten te maken? Pas als je dat ervaart, begrijp je hoe groot de impact op het dagelijks leven eigenlijk is. Het gaat niet alleen over vaardigheden van mensen, maar echt ook over hoe wij systemen voor mensen ontwerpen.”

Tussen nu en later zit een tussenmoment. Een moment van stilte, reflectie én actie waarop we ons afvragen: welke keuzes maken we? Tijdens de zesde editie van ons eigen festival AEF LIVE stappen we ín dat moment, aan de hand van vier perspectieven op de samenleving: een eerlijke, duurzame, gelukkige en weerbare samenleving. Vier perspectieven waarin schoonheid én ongemak zichtbaar worden, en beloftes en dilemma's voelbaar. Ze laten ons zien dat júist in dit tussenmoment de sleutel ligt tot fundamentele keuzes die bepalen hoe duurzaam, eerlijk, weerbaar en gelukkig we in de toekomst samenleven. Op 24 september, van 16:00 tot 22:00, toveren we ons kantoor om tot een podium voor inspirerende verhalen, interactieve workshops en veelbelovende experimenten.