Omgaan met schaarste aan energie, ruimte én grondstoffen

Op 24 september, tijdens ons eigen festival AEF LIVE, gaan AEF’ers Floortje Jorna en Samuël Verpalen in gesprek over de vraag: hoe organiseer je verduurzaming in een wereld waarin ruimte, energie én grondstoffen steeds schaarser worden?

Wat gebeurt er op dit moment rondom de verduurzamingsopgave?

Floortje: “Het ontbreekt ons niet meer aan kennis over wat nodig is. We weten wat we moeten doen: minder CO₂ uitstoten, meer plantaardig eten, ons afval als grondstof behandelen, vaker met het openbaar vervoer, en afscheid nemen van fast fashion – om maar een paar voorbeelden te noemen. Maar om te gaan van ‘weten wat moet’ naar het daadwerkelijk organiseren van verandering is ingewikkeld.”

Samuël: “Het stokt in de organisatie van de verduurzaming. Dat zie je bijvoorbeeld bij netcongestie. De energietransitie loopt vast en onze ambities voor nieuwe woningen, bedrijven en innovatie staan stil. Tegelijkertijd spelen geopolitieke spanningen een rol in het gesprek over fossiele energie. Alles grijpt op elkaar in, maar dat verandert niets aan de opgave die voor ons ligt. Zo maakte het klimaatpanel van de Verenigde Naties onlangs bekend dat het beperken van de opwarming van de aarde tot 1,5 °C (zoals afgesproken in het klimaatakkoord van Parijs) al niet meer haalbaar is.”

Floortje: “Onze ruimte is letterlijk en figuurlijk beperkt. Hoe langer we wachten, hoe kleiner die keuzeruimte wordt. Op een gegeven moment sturen we niet langer zelf meer, maar worden we door het systeem gedwongen tot keuzes. Door schaarste aan water en grondstoffen, door ruimte die we niet onbeperkt kunnen blijven gebruiken, of door extremere weersomstandigheden die onze infrastructuur en voedselvoorziening onder druk zetten. Juist omdat de gevolgen voor ons hier en nu soms nog té weinig voelbaar zijn, is het moeilijk om die urgentie te vertalen in concreet handelen. Maar de gevolgen van níet handelen stapelen zich op. De druk om belangrijke keuzes te maken neemt daardoor alleen maar toe.”

Hoe bewegen we weer vooruit?

Samuël: “Verduurzaming is geen losse technische opgave, maar een systeemvraagstuk. Het raakt iedereen: overheden, bedrijven, inwoners, toekomstige generaties. Maar niemand kan deze transitie in zijn eentje organiseren. Geen enkele partij beschikt over alle kennis, bevoegdheden of instrumenten die nodig zijn. Het vraagt om samenwerking tussen organisaties, die allemaal vanuit een ander belang of perspectief kijken. Het is (mede) aan de overheid om de verschillende inspanningen aan elkaar te verbinden.”

Floortje: “Dat zien we bijvoorbeeld in de energieplanologie en de aanpak van netcongestie. Daar komen ruimtelijke vraagstukken, energievoorziening, woningbouw en economie allemaal samen. Organisaties worstelen met vragen als: hoe prioriteer je? Welke keuzes maak je als niet alles tegelijk kan? Hoe werk je samen met andere overheden of private ondernemingen als belangen botsen? Juist door al die partijen samen te brengen en aan één tafel te zetten, kunnen er échte stappen gezet worden.”

Tijdens AEF LIVE voeren jullie het gesprek over verduurzaming. Wat hoop je uit de sessie te halen?

Floortje: “Voor mij gaat het om ‘verfrissing’. Even loskomen van de dagelijkse praktijk en opnieuw scherp krijgen waar we het uiteindelijk voor doen. In verduurzamingsvraagstukken zijn we vaak druk met processen, systemen en uitvoering. Maar af en toe moet je ook weer terug naar de grotere vragen: wat vraagt deze tijd eigenlijk van ons? En welke keuzes schuiven we misschien nog te veel voor ons uit? Het zou mooi zijn als deelnemers die scherpte meenemen naar hun eigen organisatie. Dat ze nadenken: waarvan weten we eigenlijk al dat het anders kan en moet?”

Samuël: “Ik hoop vooral op de actiemodus. Uiteindelijk hebben we behoefte aan handelingsperspectief. Niet alleen voor individuen, maar juist ook voor systeemverandering. Veel mensen voelen de urgentie, maar allemaal vragen ze zich af: waar begin ik? Of: hoe organiseer je verandering als alles met elkaar samenhangt? Ik hoop dat de sessie helpt om dat concreter en tastbaarder te maken.”

Bonusvraag: naar welke andere sessie van AEF LIVE zijn jullie nieuwsgierig?

Floortje: “Ik kijk erg uit naar de sessie over circulariteit. Binnen de verduurzamingsopgave krijgt de energietransitie veel aandacht, zeker nu netcongestie dagelijks in het nieuws is. Maar de overgang naar een circulair systeem – waarin we minder nieuwe grondstoffen gebruiken en veel meer hergebruiken – blijft vaak nog op de achtergrond.”

Samuël: “Ik ben benieuwd naar de sessie over afscheid nemen. Verduurzaming betekent naast zoeken naar nieuwe oplossingen namelijk ook dat we dingen los moeten laten. Dingen die nu nog vanzelfsprekend voelen, maar waar in de toekomst geen ruimte meer voor is. Dat ongemak mag best meer aandacht krijgen.”

Tussen nu en later zit een tussenmoment. Een moment van stilte, reflectie én actie waarop we ons afvragen: welke keuzes maken we? Tijdens de zesde editie van ons eigen festival AEF LIVE stappen we ín dat moment, aan de hand van vier perspectieven op de samenleving: een eerlijke, duurzame, gelukkige en weerbare samenleving. Vier perspectieven waarin schoonheid én ongemak zichtbaar worden, en beloftes en dilemma's voelbaar. Ze laten ons zien dat júist in dit tussenmoment de sleutel ligt tot fundamentele keuzes die bepalen hoe duurzaam, eerlijk, weerbaar en gelukkig we in de toekomst samenleven. Op 24 september, van 16:00 tot 22:00, toveren we ons kantoor om tot een podium voor inspirerende verhalen, interactieve workshops en veelbelovende experimenten.