Meer woonplekken voor mensen in de knel
Hoe zorgen we dat mensen die dringend een woning zoeken, sneller een passende woonplek vinden? Het Rijk, gemeenten, provincies en woningcorporaties hebben hierover gezamenlijke afspraken gemaakt. Wij begeleidden de totstandkoming van dit bestuurlijk akkoord, waarin verschillende belangen en verantwoordelijkheden samenkomen.
Auteur: Sonja Alferink
Acute gevolgen woningnood
Bijna 400.000 huishoudens in Nederland zijn op zoek naar een woning. Starters kunnen moeilijk een eigen bestaan opbouwen, mensen dreigen dakloos te raken en statushouders verblijven noodgedwongen langer in de asielopvang omdat er geen passende huisvesting beschikbaar is. De gevolgen van de woningnood reiken daarmee veel verder dan de woningmarkt alleen.
Nieuwe woningen bouwen blijft noodzakelijk, maar kost tijd. Daarom zijn ook oplossingen nodig die sneller woonruimte opleveren, zoals flexwoningen, het ombouwen van leegstaande kantoren en het delen van bestaande woningen.
Bestuurlijk akkoord
Om deze aanvullende vormen van huisvesting te versnellen, sloten vijf partijen een bestuurlijk akkoord. AEF’ers Meltem Kaya en Lisette Reuvers begeleidden het proces. Zij vertellen over de uitdagingen van samenwerken in een politiek gevoelig dossier en de stap van bestuurlijke afspraken naar concrete woonplekken.
Waarom zijn aanvullende vormen van huisvesting zo belangrijk?
Meltem: “De woningnood raakt heel verschillende groepen mensen. Denk aan een jongere die noodgedwongen bij zijn ouders blijft wonen, iemand die na een scheiding geen woning kan vinden of een statushouder die niet kan doorstromen vanuit de asielopvang. Voor al deze mensen betekent het gebrek aan woonruimte dat hun leven deels stilstaat.
Reguliere woningbouw is onmisbaar, maar biedt op korte termijn onvoldoende oplossingen. Daarom moeten we ook kijken hoe we bestaande gebouwen en woningen slimmer kunnen benutten en sneller nieuwe woonplekken kunnen realiseren. Een leegstaand kantoor kan bijvoorbeeld worden omgebouwd tot woningen. En door woningen te delen, kunnen meer mensen een eigen plek krijgen.”
Wat hebben de partijen precies afgesproken?
Lisette: “Het akkoord bevat afspraken om aanvullende woonvormen sneller en op grotere schaal te realiseren. Daarbij gaat het nadrukkelijk om huisvesting voor een brede groep woningzoekenden, met extra aandacht voor statushouders.
Gemeenten en woningcorporaties gaan samen lokale werkprogramma's opstellen. Daarin brengen ze in kaart welke locaties en woonvormen kansrijk zijn, hoeveel woonplekken ze verwachten te realiseren en welke knelpunten ze tegenkomen.
Tegelijkertijd spreken de landelijke partijen af om belemmeringen aan te pakken. Denk aan financiering, ingewikkelde regelgeving of een gebrek aan specialistische kennis en uitvoeringscapaciteit. Want een geschikte locatie vinden is één ding, maar zorgen dat daar daadwerkelijk mensen kunnen wonen, vraagt vaak nog veel meer.”
Wat maakte de totstandkoming van dit akkoord ingewikkeld?
Meltem: “Het bijzondere aan dit traject was dat vijf partijen met verschillende verantwoordelijkheden en belangen samen tot afspraken moesten komen. Iedereen onderschreef de urgentie van het woningtekort, maar de mogelijkheden om daar iets aan te doen verschillen.
Bovendien raakt dit akkoord aan twee politiek gevoelige onderwerpen: volkshuisvesting en asiel en migratie. Dat maakte het extra belangrijk om zorgvuldig om te gaan met de verschillende perspectieven.
Juist door oog te houden voor ieders belangen en verantwoordelijkheden, konden we stappen zetten richting een akkoord waar alle partijen zich in konden vinden.”
Hoe hebben jullie als AEF het verschil kunnen maken?
Lisette: “Onze rol was om het proces te begeleiden en de partijen te helpen gezamenlijk verder te komen. We zaten de overleggen voor, maakten belangen en dilemma's inzichtelijk en hielpen bij het formuleren van afspraken die recht deden aan ieders rol.
Dat vraagt om meer dan alleen het organiseren van gesprekken. Je moet begrijpen waar de gevoeligheden zitten, welke ruimte partijen hebben en waar mogelijkheden liggen om elkaar te vinden.
Het resultaat is een akkoord waarin de partijen niet alleen een gezamenlijke ambitie uitspreken, maar ook vastleggen wie welke verantwoordelijkheid neemt bij de uitvoering.”
Het akkoord is er. Wat moet er nu gebeuren?
Meltem: “De belangrijkste stap moet eigenlijk nog komen: zorgen dat de afspraken leiden tot meer woonplekken. Gemeenten en woningcorporaties gaan nu aan de slag met de lokale uitvoering. Daarbij zullen ze ongetwijfeld tegen nieuwe of bestaande knelpunten aanlopen.
Daarom blijven we ook in deze fase betrokken, maar vanuit een andere rol. We gaan onafhankelijk onderzoeken welke belemmeringen er zijn en welke ondersteuning nodig is om de ambities waar te maken.
Lisette: We kijken bijvoorbeeld of de bestaande financiële regelingen voldoende aansluiten bij verschillende woonvormen en doelgroepen. En of aanvullende maatregelen nodig zijn om gemeenten en woningcorporaties daadwerkelijk in staat te stellen meer huisvesting te realiseren.
Uiteindelijk gaat het niet om het akkoord op papier, maar om wat mensen daarvan merken: meer passende woonplekken voor mensen die daar dringend behoefte aan hebben.”
Meer weten over dit project? Stuur Meltem Kaya of Lisette Reuvers een bericht!