Geluk in een wereld die niet maakbaar is
Hoe werken we samen aan een gelukkige samenleving in een wereld die niet maakbaar is? Tijdens AEF Live verkenden we de kracht van sociale verbindingen, het belang van beleid maken mét mensen - en waarom er vooral moed nodig is.
Auteur: Jim Romijn
Foto's: Isolde Woudstra
Dit is een artikel in de serie AEF LIVE 2026.
Geluk creeër je niet vanachter een bureau
De gesprekken over de gelukkige samenleving starten met het verhaal van twee Oekraïense moeders. Een zoon zit in groep 8 en verwacht volgend jaar naar de middelbare school te gaan. Maar zijn moeder kan hem niet beloven dat dit ook echt zal gebeuren. Niemand weet hoe de oorlog zich ontwikkelt en wat dit betekent voor hun toekomst. Toch moet zij, net als de beleidsmakers en besluitvormende personen, elke dag beslissingen nemen over hun toekomst, niet wetend hoe deze toekomst eruit zal zien. We willen een samenleving waarin iedereen gelukkig kan zijn, maar hoe maakbaar is die samenleving eigenlijk?
Individueel noch collectief geluk creëer je zomaar vanachter een bureau. Een gelukkige samenleving vraagt om meer: om sterke sociale verbindingen, het maken van beleid met mensen in plaats van voor mensen. En soms vraagt dat om moeilijke keuzes, in een context of richting een toekomst die onzeker is.
Geluk ontstaat in verbinding met anderen
We zijn als samenleving gewend geraakt om problemen te bekijken vanuit het perspectief van het individu. We plakken er labels op en zoeken vervolgens naar passende professionele hulp. Daarmee verliezen we te vaak uit het oog dat mensen in een sociale omgeving leven.
In de gesprekken over eenzaamheid, zorg en polarisatie op AEF Live werd duidelijk hoe belangrijk onze sociale gezondheid is. Mensen hebben anderen nodig bij wie ze terechtkunnen, met wie ze zich verbonden voelen en aan wie ze ook zelf steun kunnen bieden. Een sterke sociale omgeving draagt bij aan individueel geluk en aan maatschappelijke weerbaarheid.
Maar daarvoor is wel een bredere blik nodig op maatschappelijke problematiek. Verder kijken dan de hulpvraag van een kind of van de ouders. Welke mensen staan er om een gezin heen? Welke ondersteuning is al beschikbaar? En hoe kunnen we die versterken?
Hulp ontvangen én zelf bijdragen
Als sociale verbindingen zo belangrijk zijn, dan vraagt dat ook om een andere manier van beleid maken. Niet alleen oplossingen bedenken vanachter een bureau op een overheidsorganisatie, maar het hele systeem rondom mensen actief betrekken. Een programmamanager vertelt tijdens een sessie over een casus waarbij betrokken beleidsmakers kozen om echt in gesprek te gaan met Oekraïners. Dat klinkt simpel, maar soms vraagt écht luisteren om een andere mindset. Uiteindelijk bleek kinderopvang een bepalende factor te zijn om Oekraïense moeders aan het werk te helpen. Door vanuit hun leefwereld te redeneren, komen oplossingen in beeld die beter aansluiten in de praktijk.
We onderschatten vaak hoe graag mensen zelf ook liever bijdragen dan (alleen) geholpen te worden. Oekraïense ontheemden zijn zelf andere vluchtelingen gaan helpen met het begrijpen van de Nederlandse taal, onze cultuur en het delen van de pijn om je thuisland in oorlog te zien.
Waar ze eerst vooral bezig waren met overleven, vinden ze nu betekenis in het ondersteunen van anderen. Dit laat zien dat maatschappelijke problemen niet alleen met regels en beleidsplannen kunnen worden opgelost. Juist door mensen, gemeenschappen en professionals samen te brengen, ontstaan oplossingen die mensen echt verder helpen.
Samen oplossingen vinden vraagt om moeilijke keuzes maken
Toch maakt het samenbrengen van beleidsmakers en mensen beleidskeuzes niet per se eenvoudiger. Mensen hebben nu eenmaal verschillende behoeften en belangen. Een van de sprekers verwoordde dat treffend: hoe beter je iemands leven begrijpt, hoe beter je het probleem snapt. Maar hoe meer informatie je hebt, hoe ingewikkelder het wordt om beleid te maken. Want wat voor de een werkt, werkt voor de ander misschien averechts.
Bovendien zijn niet alle problemen op te lossen. Gemeenschappen kunnen veel betekenen, maar voor zware problematiek blijft professionele ondersteuning noodzakelijk. Dat vraagt om lastige keuzes: wat verwachten we van de overheid, wat van professionals en wat kunnen mensen zelf of samen betekenen? Een spreker verzucht: 'Hoe verdragen we het als beleidsmakers dat de wereld niet maakbaar is?' Tijdens AEF Live hebben we stilgestaan bij de complexiteit van het maken van keuzes in een tijd waarin zoveel onzeker is.
Samen concludeerden we dat we, ondanks alle onzekerheden, in beweging moeten blijven en moeten blijven dúrven. De route naar een gelukkige samenleving vraagt om inzet van overheid, professionals en van ons allemaal. Het is nodig om verder te kijken dan individuen en om als beleidsmakers en mensen samen oplossingen te ontwikkelen. En eerlijk te zijn, over de soms moeilijke keuzes die daarvoor nodig zijn. Een gelukkige samenleving is niet maakbaar, maar met de keuzes die we samen maken, kunnen we elke dag proberen toch een stap vooruit te zetten.