Publicatie

Hervormingen in de financiële sector

Wat is er nodig voor een financiële sector die recht doet aan publieke belangen.

Jaarboekartikel van Maarten Veraart uit 2009 over de financiële sector. De overheid moest banken te hulp komen via ondersteunig en nationalisaties. Voor de korte mijn bood dat soelaas. De vraag wat er op de lange termijn nodig is voor een financiële sector die recht doet aan de publieke belangen, is nog steeds actueel. 

[De toelichting uit 2009:]
Marktsceptici zien in de financiële crisis het deficit van het neoliberale denken. Hardcore marktaanhangers zien het ingrijpen als een tijdelijk verschijnsel. De markt herstelt zich en het toezicht is wat bijgesteld. Waaraan dan voorbij wordt gegaan is dat dan nog geen antwoord gegeven is op de vraag welke ordening van de financiële sector voor de toekomst nodig is. 

Nationalisatie van financiële instellingen is één van de stappen in de beheersing van de financiële crisis nu, maar niet vanzelfsprekend de oplossing voor de lange termijn. 

De ervaring leert dat overheidseigendom als sturingsinstrument niet succesvol is gebleken in de publieke dienstverlening. Zo zijn vooral de publieke Landesbanken in Duitsland het meest speculatief geweest in de beleggingen. Het achterliggende privatiseringsbeleid was niet alleen maar ideologisch gedreven. 

Een goede ordening vraagt meer dan discussie over het wel of niet nationaliseren van financiële instellingen. De opgave is om voorbij het ideologische debat van nationaliseren of privatiseren te komen. Hieronder enkele ingrediënten voor een nieuwe ordening van de financiële sector op basis van ervaringen elders in de publieke dienstverlening. 

Splitsing van financiële conglomeraten
Het verbieden van gecombineerd produceren van verschillende financiële diensten is in het verleden een probaat middel gebleken om risico’s in het financiële systeem beter te beheersen. Dit betekent dat financiële conglomeraten opgesplitst waren in aparte verzekeringsbedrijven, algemene(spaar- en krediet)banken en zakenbanken. 

Een dergelijke scheiding is niet nieuw. Met de opheffing van het structuurbeleid in de jaren tachtig is het combineren van bank- en verzekeringactiviteiten niet meer verboden in ons land. In de VS zijn tot 1999 algemene banken en zakenbanken verplicht gescheiden gebleven. 

Het opheffen van schotten paste allemaal in de dereguleringstrend in de financiële sector. Veel van de regulering die ongedaan werd gemaakt was ingevoerd na de crisis van 1929. Het loslaten van de scheiding heeft uiteindelijk onmiskenbaar veel handel en innovatie opgeleverd, maar de welvaartseffecten daarvan zijn hoogst twijfelachtig gebleken. 

Het produceren van uiteenlopende financiële diensten binnen één bedrijf heeft niet alleen voor de toezichthouders het bedrijf ondoorzichtig gemaakt, maar ook voor het management van het bedrijf zelf. Bestuurders overzien niet de risico’s van samenvoegen van producten. 

Tegelijkertijd zijn de harde synergievoordelen van de organisatorische samenvoeging van de verschillende takken van sport maar beperkt. Met een scheiding van financiële producten neemt de transparantievan financiële bedrijven weer toe. De synergieverliezen door verplichte scheiding zijn naar verwachting kleiner dan de welvaartswinsten van meer transparantie. 

Maarten Veraart, Hervormingen in de financiële sector, in: Jaarboek Andersson Elffers Felix 2009, p.171-175