Nieuws

Geen gemakkelijke oplossing voor overgang naar volwassenheid bij jeugdhulp


Wanneer je 18 wordt, verandert er veel: officieel ben je meerderjarig, en dat betekent dat je bijvoorbeeld zelf een zorgverzekering af moet sluiten, rekeningen moet betalen en een inkomen moet verwerven. Voor jongeren in jeugdhulp verandert er nog meer. Op dat moment vallen de meeste jongeren namelijk niet meer onder de Jeugdwet, maar zijn zij voor hulp aangewezen op zorg uit andere wettelijke kaders: de Zorgverzekeringswet, de Wet maatschappelijke ondersteuning of de Wet langdurige zorg. 

In sommige gevallen moeten jongeren daardoor wisselen van hulpverlener. Soms stopt de hulp zelfs helemaal, terwijl dat voor de jongere niet de beste oplossing is. De Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS) heeft daarom geadviseerd anders om te gaan met de leeftijdsgrens voor jeugdhulp. AEF heeft op verzoek van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) de consequenties onderzocht van de invoering van deze aanbevelingen.

In het onderzoek hebben we de consequenties van verschillende mogelijke maatregelen in beeld gebracht. Als eerste hebben we gekeken naar effecten van het verhogen van de leeftijdsgrens in de Jeugdwet naar 21 jaar. Dat zou betekenen dat iedere jongere tot 21 die hulp nodig heeft onder de Jeugdwet en daarmee onder de zorgplicht van de gemeente valt. Ten tweede onderzochten we een flexibele inzet van verschillende wetten zoals de RVS voorstelt, waarbij in een overgangsperiode tussen de 16 en 21 jaar per jongere gekeken wordt welke wet en zorg het beste past. 

De consequenties van deze maatregelen hebben we beoordeeld op twee manieren: inhoudelijk en praktisch. Inhoudelijk is in kaart gebracht welke knelpunten rondom de leeftijdsgrens opgelost zouden kunnen worden door deze maatregelen. Op praktisch vlak heeft AEF onderzocht wat de juridische, financiële en organisatorische consequenties zouden zijn als de maatregelen ingevoerd worden. 

Het onderzoek laat zien dat beide maatregelen - zowel een algehele ophoging van de leeftijdsgrens als het advies van de RVS - een aantal knelpunten rond de leeftijdsgrens kan verzachten of deels oplossen. Dit heeft er vooral mee te maken dat jongeren met 18 jaar mentaal vaak nog niet volwassen zijn, en daardoor nog niet goed om kunnen gaan met de veranderingen die komen kijken bij het aflopen van de jeugdhulp. 

Wanneer deze jongeren langer jeugdhulp krijgen is er nog steeds een overgang, maar die zou dan komen op een moment dat jongeren daar wellicht beter klaar voor zijn. Het advies van de RVS zou voor meer knelpunten een oplossing bieden dan een algehele ophoging van de leeftijdsgrens naar 21 jaar. Ook de maatregelen uit het Actieprogramma Zorg voor de Jeugd, een programma dat door VWS, gemeenten, zorgaanbieders en cliëntorganisaties eerder dit jaar is gelanceerd, bieden in potentie een oplossing voor veel knelpunten. 

Het onderzoek laat tegelijkertijd zien dat de praktische consequenties van een ophoging van de leeftijdsgrens, en zeker ook van het volledige RVS-advies, fors zijn. Juridisch betekent het een stelselwijziging, wat meerdere jaren in beslag zal nemen. Financieel zijn er omvangrijke verschuivingen van middelen tussen wettelijke kaders. Afhankelijk van de maatregel nemen de kosten ook toe. Organisatorisch vraagt het aanpassingen van werkwijzen bij verschillende betrokken partijen. 

Het volledig doorvoeren van het RVS-advies zou een fundamenteel andere manier van kijken betekenen; momenteel is er namelijk geen koppeling tussen de verschillende wettelijke kaders en inhoud van de hulp die geleverd wordt. Die koppeling is er in de praktijk vaak wel, maar zou met deze maatregel ook juridisch vastgelegd moeten worden. Ook zou uitgewerkt moeten worden wie betaalt voor de hulp die geleverd wordt tijdens de overgangsperiode van 16 tot 21 jaar. Dit levert grote onzekerheden op, wat betekent dat deze maatregelen niet op korte termijn ingevoerd kunnen worden.

AEF concludeert dat er belangrijke knelpunten zijn rondom de leeftijdsgrens die op korte termijn om een oplossing vragen. Ook jongeren geven aan dat de overgang bij 18 jaar voor grote problemen kan zorgen en vragen om een oplossing. Er is veel bewustzijn van de problematiek en energie bij betrokken partijen om hier iets aan te doen. Tegelijkertijd vragen alle mogelijke maatregelen om een intensieve inzet van alle partijen en bereidheid om samen te werken. Er is geen gemakkelijke oplossing voor deze knelpunten. Met dit onderzoek hopen we een bijdrage te leveren aan het gesprek tussen alle betrokkenen over de maatregelen. In het bijzonder hopen we dat dit de knelpunten voor de jongeren in de jeugdhulp kan oplossen. 

Op 5 november 2018 is het rapport En dan ben je volwassen als bijlage van de brief Voortgang actieprogramma Zorg voor de Jeugd naar de Tweede Kamer gestuurd.